على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
826
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
سخالخورد : حكايات گذشته و تختهء شطرنج : صفحهاى كه در روى آن شطرنج بازى كنند . و تختهء عاج : تختى كه از دندان فيل سازند . و كنايه از روز و از سرين بلورين . و تخته كردن : پهن كردن و حلاجى كردن پنبه . و تختهء كشتى : سطح كشتى . و تختهء كفشگر : كندهاى كه كفشگر به روى آن چرم را مىبرد . و تختهء گوئى : چوگانى كه سرش مانند چمچه باشد و بدان گوى بازى كنند و بتازى طبطاب گويند و تختهء محاسبان : زمين . و تختهء محاسبان شود : يعنى گرد بر سر افتد و گرد آلود شود . و تختهء مينا : آسمان . و تختهء نرد : اسباب بازى فرد . و تختهء نرد آبنوسى : فلك البروج . و آهن تخته : صفحهء آهن . و تخت يا تخته : يعنى اورنگ پادشاهى . و يا مرگ و تابوت و عمارى . تخته ( toxte ) ص . پ . توخته و ادا كرده و گزارده خواه وام باشد و يا امانت و يا نماز . تخته بند ( taxte - band ) ا . پ . پارچهاى كه در شكسته بندى به كار برند و در روى تختهها پيچند . و محبوس و در بند افتاده و گرفتار . تخته بندى ( taxte - bandi ) ا . پ . جيرهاى كه در شكسته بندى با تخته كنند . تخته بيد ( taxte - bid ) ا . پ . ساس . تخته پل ( taxte - pol ) ا . پ . جسر و معبر چوبى . تخته پوش ( taxte - povc ) ص . پ . پوشيده شدهء با تختههاى چوبين . تخته تخته ( taxte - taxte ) م ف . پ . قطعه قطعه و پارچه پارچه . تخته كشيده ( taxte - kacide ) ص . پ . گسترده شدهء از تخته . تخته كلاه ( taxte - kol h ) ا . پ . قسمى از سياست كه كلاه كاغذى زنگوله دارى بر سر مجرم گذاشته و بر خر سوار كرد گرد شهر مىگردانند و گاه مىزنندش تا بر قصد . تخته گردن ( taxte - gardan ) ص . پ . آنكه داراى گردن پهن و كلفت و راست باشد . تخته مشق ( taxte - macq ) ا . پ . لوحى كه كودكان به روى آن مشق خط مىكنند . تختى ( taxti ) ا و ص . پ . منسوب به تخت و لوحى كه كودكان به روى آن علم و عمل خط مىآموزند و مهر و خاتم سنگى . و صدر . و سينه . تختير ( taxtir ) م . غ . ختره الشراب تختيرا : تباه كرد ذهن او را شراب . تختيم ( taxtim ) م . ع . نيك مهر كردن ( شدد للمبالغة ) . تخثر ( taxassor ) ا . ع . ستبرى . تخثيث ( taxasis ) م . ع . گرد آوردن و مرمت كردن . تخثير ( taxsir ) م . ع . ستبر و چغرات گردانيدن شير را يق خثر اللبن تخثيرا . تخثيم ( taxsim ) م . ع . پهناور گردانيدن چيزى را . تخجم ( taxjom ) ص . پ . حريص و خداوند شره . تخجيل ( taxjil ) م . ع . خجل كردن كسى را . تخدب ( taxaddob ) م . ع . راه رفتن نه به زودى و نه بدرنگى . تخدد ( taxaddod ) م . ع . متشنج شدن . و لاغر شدن . و تخدد لخمه : لاغر و گم گوشت شد او . تخدع ( taxaddo ' ) م . ع . بتكلف فريفتن و خدعه كردن . تخديد ( taxdid ) م . ع . لاغر شدن و لاغر گردانيدن ( لازم و متعدى ) و خدوه : شكافت آن را . تخدير ( taxdir ) م . ع . مقيم بودن دختر در خدر . تخدير ( taxdir ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بىحسى و خدارت و سستى اندام . و تخدير كردن : بىحس نمودن و سست كردن اندام و جز آن . تخديش ( taxdic ) م . ع . خدشه تخديشا : خراشيد آن را ( شدد للمبالغة ) . تخديع ( taxdi ' ) م . ع . ضربت زدن غير نافذ نابرنده . تخديم ( taxdim ) ا . ع . سپيدى گرداگرد خرده گاه اسب . تخذرف ( taxazrof ) م . ع . انداختن شتران سنگريزهها را با سپل خود از شتاب روى يق تخذر فته و النوى اى رمت به او تخذر فته النوى اذا رميت به . تخذم ( taxazzom ) م . ع . بريده شدن و تخذمه بريد آن را ( لازم و متعدى ) . تخذيع ( taxzi ' ) م . ع . پاره پاره كردن و بريدن بقسمى كه جدا نگردد و زدن بشمشير چنان كه نافذ و كارگر نشود . تخذيل ( taxzil ) م . ع . بر خذلان گذاشتن يق خذل عنه اصحابه اى حملهم على خذلانه . تخذيم ( taxzim ) م . ع . بريدن و پاره پاره كردن . تخرب ( taxarrob ) م . ع . تخرب القادح الشجرة : خورد كرم چوب خواره درخت را . تخرج ( taxarroj ) م . ع . تخرج فى الادب : فرا راه افتاد در علم ادب و بر ساخته شد . تخرخر ( taxarxor ) م . ع . تخرخر بطنه : جنبان شد شكم او از كلانى . تخرد ( taxarrod ) م . ع . شرمنده گشتن و ساكت شدن از ترس . و پست